અયોધ્યાની આબોહવા ઉત્તર ભારતનાં મેદાનો જેવી છે: ટૂંકો, ઠંડો અને ઘણી વાર ધુમ્મસવાળો શિયાળો, બહુ ગરમ અને સૂકો ઉનાળો, અને ભેજવાળું ચોમાસું. મંદિર આખું વર્ષ ખુલ્લું રહે છે, તેથી ખરો સવાલ એ છે કે તમે કેટલી ગરમી, વરસાદ કે ભીડ સહન કરવા તૈયાર છો.
ટૂંકમાં: અનુકૂળ હવામાન માટે ઑક્ટોબરથી માર્ચ વચ્ચે આવો. સૌથી ઓછી ભીડ માટે તહેવારો અને શાળાની રજાઓ સિવાયના સામાન્ય કામકાજના દિવસો પસંદ કરો.
ઋતુઓ એક નજરે
| ઋતુ | મહિના | હવામાન | જાણવા જેવું |
|---|---|---|---|
| શરદ | ઑક્ટોબર–નવેમ્બર | હૂંફાળા દિવસ, ખુશનુમા સાંજ | દીપોત્સવ અને કારતકના તહેવારો; ઘણું વહેલું બુક કરો |
| શિયાળો | ડિસેમ્બર–ફેબ્રુઆરી | ઠંડા દિવસ, ટાઢી રાત, વારંવાર ધુમ્મસ | ટ્રેનો અને ફ્લાઇટ ઘણી વાર મોડી; પથ્થરની ફરસ ઠંડી હોય છે |
| વસંત | માર્ચ | હૂંફાળું અને સૂકું | ગરમી વધે ત્યાં સુધી આરામદાયક; રામ નવમી મહિનાના અંતે આવી શકે |
| ઉનાળો | એપ્રિલ–જૂન | બહુ ગરમ, ઘણી વાર 40°Cથી ઉપર | પરોઢે કે સાંજ પછી જાઓ; રામ નવમી ઘણી વાર એપ્રિલમાં આવે છે |
| ચોમાસું | જુલાઈ–સપ્ટેમ્બર | ગરમ, ભેજવાળું, ભારે ઝાપટાં | ઓછા યાત્રીઓ; સરયૂ ઊંચી સપાટીએ વહે છે |
ઑક્ટોબર અને નવેમ્બર: ઉત્સવોની મોસમ
વરસાદ અટકી જાય છે, હવા ચોખ્ખી થાય છે અને સરયૂ કિનારાની સાંજ સૌથી સુંદર હોય છે. આ જ સમયે અયોધ્યા દિવાળીની પૂર્વસંધ્યાએ દીપોત્સવ ઊજવે છે: રામ કી પૈડી અને આસપાસના ઘાટ માટીના દીવાઓથી શણગારાય છે — આયોજકોના જણાવ્યા મુજબ તાજેતરનાં વર્ષોમાં વીસ લાખથી વધુ — સાથે લેસર શો, શોભાયાત્રાઓ અને રામલીલાની ભજવણી થાય છે. તે ભવ્ય હોય છે અને ભીડ અતિશય હોય છે. હોટેલો ભરાઈ જાય છે અને રસ્તા બંધ થાય છે, તેથી વહેલું બુક કરો અથવા થોડા દિવસ પહેલાં કે પછી આવવાનું આયોજન કરો.
ત્યાર પછી આવતા કારતક માસમાં ચૌદ કોસી અને પંચકોસી પરિક્રમા — પવિત્ર વિસ્તારની પગપાળા પરિક્રમાઓ — અને કારતક પૂર્ણિમાનું સ્નાન થાય છે, અને દરેકમાં બહુ મોટી સંખ્યામાં તીર્થયાત્રીઓ આવે છે.
ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી: ઠંડી અને ધુમ્મસ
દિવસ હળવા અને ચાલવા લાયક હોય છે, પણ રાત અને વહેલી સવાર ઠંડી હોય છે, અને સૂર્યોદય પહેલાં પથ્થર પર ઉઘાડા પગે ઊભા રહેવું મોજાં વિના અઘરું છે. ગાઢ ધુમ્મસ મુખ્ય સમસ્યા છે: ડિસેમ્બરના મધ્યથી જાન્યુઆરીના અંત સુધી તે ટ્રેનો અને ફ્લાઇટને વારંવાર મોડી કરે છે અને ધોરી માર્ગોની ગતિ ધીમી પાડે છે. 22 જાન્યુઆરીએ પ્રાણ પ્રતિષ્ઠાની વર્ષગાંઠ અને મકર સંક્રાંતિ પર વધારાની ભીડ રહે છે.
માર્ચથી જૂન: રામ નવમી અને ગરમી
માર્ચ ખુશનુમા હોય છે. ભગવાન શ્રીરામનો જન્મોત્સવ રામ નવમી માર્ચના અંતમાં કે એપ્રિલમાં આવે છે અને અયોધ્યાના કૅલેન્ડરનો સૌથી મોટો દિવસ છે: મંદિરનો સમય વધારાય છે, લાખો તીર્થયાત્રીઓ આવે છે, અને નગર વિશેષ ટ્રાફિક તથા કતાર વ્યવસ્થા પર ચાલે છે. ભક્તિ અને ઉલ્લાસ જોઈતો હોય તો ત્યારે આવો; શાંત દર્શન જોઈતાં હોય તો તેને ટાળો.
એપ્રિલથી ગરમી ઝડપથી વધે છે, અને મે-જૂનમાં લૂ સાથે તાપમાન ઘણી વાર 40°Cને વટાવી જાય છે. જો ત્યારે આવવું જ પડે, તો મંદિર ખૂલતાં જ દર્શન કરી લો, મોડી સવારથી મોડી બપોર સુધી અંદર આરામ કરો, અને સૂર્યાસ્ત પછી ઘાટ પર જાઓ.
જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર: ચોમાસું
વરસાદ ગરમીમાંથી રાહત આપે છે, પણ સાથે ભારે ભેજ અને અચાનક ઝાપટાં લાવે છે. ભીડ ઓછી હોય છે, હોટેલના ભાવ ઘટે છે અને નગર લીલુંછમ થઈ જાય છે. સરયૂ ચઢે છે અને નીચલા ઘાટને ડુબાડી શકે છે, તેથી નૌકાવિહાર અને નદીકિનારે જવા પર પ્રતિબંધ આવી શકે. સાવન ઝૂલા મેળો, જ્યારે દેવ-વિગ્રહોને શણગારેલા હીંચકા પર પધરાવાય છે, આ જ મોસમમાં આવે છે.
અઠવાડિયાના શ્રેષ્ઠ દિવસો
રામ મંદિરમાં મંગળવારથી ગુરુવારની સવાર સામાન્ય રીતે સૌથી શાંત હોય છે. સપ્તાહાંત, જાહેર રજાઓ અને પૂનમના દિવસો વધુ ભીડવાળા હોય છે. હનુમાન ગઢીમાં સૌથી વધુ ભીડ મંગળવાર અને શનિવારે હોય છે.
